Angst

Angst is een goedbedoeld trucje van ons brein om ons veilig te houden. Maar wat als je angstig bent in situaties waarin dat eigenlijk niet nodig is?

angst psychologen loket

wat is
angst?

Iedereen is wel eens angstig of bang. Angst wordt omschreven als een normale, gezonde reactie op een reële dreiging die ervoor zorgt dat je tijdelijk alerter bent. Maar wat als je je angstig voelt in situaties waarbij iedereen het er over eens is dat er geen werkelijk gevaar dreigt? Bijvoorbeeld wanneer je je veel zorgen maakt over van alles en nog wat, een gesprek voert of wanneer je je alleen buitenshuis bevindt.

Deze gezonde angst wordt dan ‘ongezond’ en je kunt angstklachten of zelfs een angststoornis ontwikkelen. Soms roept iets wat in principe niet gevaarlijk is angst op, omdat onze hersenen zich de stress herinneren van een soortgelijke situatie die eerder heeft plaatsgevonden. Bijvoorbeeld die keer dat je onvoorbereid werd gevraagd iets voor de klas te vertellen en het zweet je overal uitbrak. Je hersenen slaan dit op als ‘voor een groep spreken is eng’. Elke keer wanneer een dergelijke situatie zich weer voor doet, schieten de stresshormonen omhoog en ervaar je angst of zelfs paniek. Zo kan je angst voor ziekenhuizen ontwikkelen na een zware behandeling. Of rijangst na een panieksituatie tijdens het rijden.

Ongeveer één op de vijf Nederlanders krijgt ooit in zijn/haar leven last van een angststoornis, vrouwen vaker dan mannen. We spreken van een angststoornis als er sprake is van angstige reacties die buiten verhouding en vrijwel altijd aanwezig zijn, als ze enorm verschillen van gewone emoties, als ze niets meer te maken hebben met een reactie op de omgeving en als ze het dagelijks functioneren belemmeren. Als gevolg van deze angst wordt veel stress en een vermindert geluksgevoel ervaren.

oorzaak van
angst?

Een angststoornis ontstaat door een combinatie van biologische, sociale en psychische factoren. Het heeft te maken met zowel erfelijkheid als opvoeding. Een angststoornis begint vaak na een ingrijpende gebeurtenis zoals een ernstige ziekte, een sterfgeval, verhuizing of ontslag. Verder zijn persoonlijke eigenschappen van invloed of iemand wel of niet een angststoornis krijgt: moeilijk je gevoelens kunnen uiten, de neiging hebben problemen en conflicten uit de weg te gaan en slecht voor jezelf opkomen.  

soorten
angst

Er zijn verschillende soorten angststoornissen.  

Agorafobie 
Letterlijk betekent agorafobie angst voor pleinen. Mensen met agorafobie durven niet goed naar buiten. De angst speelt op bij plaatsen waar zij niet goed weg kunnen komen. Ze gaan dan plekken en situaties vermijden waarin ontsnappen moeilijk is. Voorbeelden van situaties die vermeden worden door mensen met agorafobie zijn het reizen met het (openbaar) vervoer, drukke winkels, file, bioscoop, alleen buitenshuis zijn of te midden van een menigte of een rij wachtenden staan. Een agorafobie komt vaak voor bij een paniekstoornis.  

 

Gegeneraliseerde-angststoornis (GAS) 
Mensen met een gegeneraliseerde angststoornis zijn overmatig bezorgd en angstig over dagelijkse dingen. Ze piekeren over dingen die hen zouden kunnen gebeuren, zonder dat daar direct een aanleiding voor is. Ze voelen zich onrustig, ongemakkelijk, bedreigd en hebben voortdurend angstige voorgevoelens over dreigend gevaar. Deze zorgen gaan bijvoorbeeld over geld, gezondheid, presteren op het werk, of dat hun dierbaren iets ergs overkomt. Mensen met een gegeneraliseerde angststoornis kunnen zich gejaagd en rusteloos voelen. Door het vele piekeren kan er tevens sprake zijn van concentratie- en/of slaapproblemen. Ook lichamelijke klachten zoals spierspanning, misselijkheid, hoofdpijn, zweten en diarree komen voor.  

 

Paniekstoornis  
Mensen met een paniekstoornis hebben regelmatig last van hevige paniekaanvallen die meestal plotseling beginnen en ook snel weer over zijn. Een paniekaanval kenmerkt zich door een plotselinge golf van intense angst of intens onbehagen. Je kunt het gevoel krijgen gek te worden, flauw te vallen of dood te gaan. Ook kun je het gevoel krijgen los van jezelf te staan. Klachten die hierbij horen zijn hartkloppingen, misselijkheid, zweten, trillen, koude rillingen, druk op de borst en een gevoel van ademnood of verstikking. Mensen met een paniekstoornis zijn tevens aanhoudend bezorgd over of bezig met het mogelijk krijgen van nieuwe paniekaanvallen. Ook kunnen situaties vermeden worden waarin verwacht wordt weer een nieuwe aanval te krijgen.  

 

Selectief mutisme
Selectief mutisme komt meestal bij jonge kinderen voor. Kinderen met selectief mutisme kunnen praten, maar doen dit in bepaalde situaties niet; zoals op school, in winkels of tijdens spelletjes met vriendjes. Deze kinderen zijn selectief met wie ze wel en niet praten. De gevolgen van het niet kunnen praten zijn aanzienlijk voor de schoolprestaties, in de opleiding of op het werk. Verder kan de normale sociale communicatie er door belemmerd worden.  

 

Separatieangststoornis 
De symptomen ontwikkelen zich vaak tijdens de kinderjaren, maar kunnen nog het gehele volwassen leven tot uiting komen. Kinderen met een separatieangststoornis zijn bang van hechtingspersonen gescheiden te worden. Ze zijn continu bang dat hechtingspersonen iets ergs zal overkomen, zijn angstig voor gebeurtenissen die tot een scheiding of het verlies van hechtingspersonen zouden kunnen leiden, vertonen tegenzin bij hechtingspersonen weg te gaan en hebben lichamelijke stresssymptomen en nachtmerries.  

 

Sociale-angststoornis  
Een sociale-angststoornis wordt ook wel een sociale fobie genoemd. Bij een sociale-angststoornis lijkt de persoon erg verlegen te zijn. Ze voelen zich vooral in (onbekend) gezelschap onzeker en blozen of trillen vaak, of zijn er bang voor dat dat in gezelschap zal gebeuren. Tevens bestaat het gevoel het niet goed te doen en de angst om vernederd of afgewezen te worden. Ze proberen daarom de door hen gevreesde situatie te vermijden. Voorbeelden van situaties waarin een sociale fobie zich voordoet zijn in het openbaar spreken, iemand ontmoeten, in een restaurant eten en bang zijn om te telefoneren.  

 

Specifieke fobie 
Er wordt van een specifieke fobie gesproken bij mensen die een intense angst hebben voor een bepaald ding, dier of situatie. Ze weten dat de angst overdreven of onredelijk is, maar toch doen zij hun best om datgene waar ze angstig van worden, te vermijden. Wanneer vermijding niet lukt, ontstaat heftige angst. Er ontstaan lichamelijke reacties zoals zweten, hartkloppingen of een hijgende ademhaling. Voorbeelden van specifieke fobieën zijn claustrofobie, hoogtevrees en vliegangst.  

 

Paniekstoornis 
Mensen met een paniekstoornis hebben regelmatig last van hevige paniekaanvallen die meestal plotseling beginnen en ook snel weer over zijn. Een paniekaanval kenmerkt zich door een plotselinge golf van intense angst of intens onbehagen. Je kunt het gevoel krijgen gek te worden, flauw te vallen of dood te gaan. Ook kun je het gevoel krijgen los van jezelf te staan. Klachten die hierbij horen zijn hartkloppingen, misselijkheid, zweten, trillen, koude rillingen, druk op de borst en een gevoel van ademnood of verstikking. Mensen met een paniekstoornis zijn tevens aanhoudend bezorgd over of bezig met het mogelijk krijgen van nieuwe paniekaanvallen. Ook kunnen situaties vermeden worden waarin verwacht wordt weer een nieuwe aanval te krijgen.  

 

symptomen
angst

Voorbeelden van opvallende gedragskenmerken zijn de volgende: 

  • vaak bang zijn (voor iets in het algemeen of iets specifieks); 
  • bewust zijn van het feit dat de angst niet reëel of overdreven is, maar toch angstklachten ervaren; 
  • spanning en onrust; 
  • zweten; 
  • buikpijn; 
  • hoofdpijn; 
  • concentratieproblemen; 
  • slaapproblemen; 
  • hartkloppingen; 
  • tintelingen in het lichaam; 
  • bezorgdheid; 
  • prikkelbaarheid; 
  • nervositeit; 
  • hyperventilatie; 
  • misselijkheid of diarree; 
  • geen zin in eten.  

behandeling
angst

Er zijn verschillende methodes die kunnen helpen om beter met je angst(en) om te gaan. Het is hierbij belangrijk om te achterhalen wat de reden van de angst is. Ben je bang om de controle te verliezen over een bepaalde situatie? Of om te falen? Om te worden uitgelachen of afgewezen? Om ziek te worden of dood te gaan? Door (samen met een therapeut) eerst de kern van je angst te onderzoeken, is het duidelijk waar je vervolgens mee aan de slag moet.   

De behandeling van angst kan bestaan uit zowel psychologische behandeling als medicatie. De behandeling die over het algemeen de voorkeur heeft bij angststoornissen is cognitieve gedragstherapie. Tijdens cognitieve gedragstherapie praat je met de behandelaar over jouw klachten, de mogelijke oorzaken, de situaties die angst en paniek met zich meebrengen en de gedachten die je daarbij hebt. Hier horen oefeningen bij. In de behandeling van angst is het van belang om juist datgene op te zoeken waar je bang voor bent. Dit wordt ‘exposure’ genoemd; ofwel blootstelling aan jouw angst. Je leert om datgene waarvoor je bang bent niet langer te vermijden, waardoor je angst zal afnemen. Op deze manier leer je angsten te overwinnen en kun je de angstige gedachten tegengaan. Angst kan je tevens leren beheersen met ademhalings- en ontspanningsoefeningen.  

verder praten?

Heb je na het lezen van dit artikel nog vragen? Of zou je willen dat een van onze psychologen over jouw specifieke situatie meedenkt? Dat kan telefonisch via 0900-0106 (99ct pm). Elke dag tussen 15 en 23 uur.

 

Hoe wij kunnen helpen?

Ben jij angstig, vermijd je situaties of heb je last van hartkloppingen, hyperventilatie of andere lichamelijke uitingen van angst? Of herken je dit bij je partner of kind? En levert dit teveel ongemak op? Gun jezelf en jouw omgeving een persoonlijke psycholoog om je hierin te ondersteunen!

In een doorlopend gesprek bespreken wij de rol die angst in jouw leven speelt en wat de gevolgen daarvan zijn. Vervolgens bekijken wij hoe de angst ontstaan is en hoe het in stand wordt gehouden. We zoomen in op belangrijke ervaringen in jouw leven en stellen ons de vraag wat de verbanden zijn. Zodra we dit goed in kaart hebben, maken we een logische strategie gericht op verandering. In zo’n strategie zit een hiërarchie, je begint immers niet met het moeilijkste. De strategie richt zich op gedachte- en gedragsverandering.

Omdat wij werken met een dagelijks doorlopend gesprek kunnen we makkelijker praten over recente situaties of zelfs situaties in het hier-en-nu. Dit maakt het gesprek concreet en helpt bij het herkennen van angstige situaties en vermijding.
De ervaring leert dat dit zeer efficiënt is; een paar maanden brengt al resultaat!

De psycholoog in jouw telefoon werkt ook als een ‘stok achter de deur’. Oefeningen die jij samen met jouw psycholoog hebt uitgezet worden dagelijks besproken, waardoor je minder geneigd bent deze te ‘vergeten’ of voor je uit te schuiven. Dit werkt uitstekend bij oefeningen die betrekking hebben op angst! Situaties die je angst opleveren worden bij voorkeur vermeden. Als dit langer het geval is wordt het een gewoonte, waardoor het lijkt alsof je interesse daar gewoon niet ligt. Dit kan in meerdere levensgebieden terugkomen; werk, relatie, sport, gezin, vrije tijd, etc. Hierdoor is het wel even puzzelen wat je wilt veranderen en wat minder urgent voor je is. Omarming en acceptatie van jouw unieke zelf blijft ook een werkzame interventie en een hoger doel!
Waar jouw angst je teveel in de weg staat is het punt van aandacht. Kernaannames zoals “ik kan het niet en de gevolgen zijn… ” zijn een gewoonte geworden, waardoor we er bovenop moeten zitten om ze te veranderen. Het dagelijks doorlopende gesprek leent zich hier ideaal voor.

Jouw psycholoog staat hierin naast je, stimuleert en coacht je om een realistische verwachting te formuleren en spannende situaties aan te gaan.
Het blijkt dat we veel meer onderwerpen en moeilijke situaties kunnen behandelen, dan je zou doen bij losse wekelijkse sessies.

Hoe werkt het?

Om jouw gratis proefperiode te starten kun je je aanmelden via het aanmeldformulier (bovenstaande knop) of via WhatsApp (knop rechts onder in beeld). Je wordt dan binnen enkele uren benadert door jouw psycholoog om een telefonisch kennismakingsgesprek te plannen, waarna het doorlopende gesprek start.

Gun jezelf onbeperkt toegang tot jouw eigen psycholoog.

In het huidige systeem kost een sessie met een psycholoog of coach minimaal 99 euro. Bij psychologen Loket betaal je slechts 41 euro voor de hele week!

wat kan ik verwachten?

  • Jouw eigen psycholoog
  • Een doorlopend gesprek via de telefoon (tekst, audio en video)
  • Op afspraak beeld bellen
  • Onbeperkt contact
  • Vlotte reactie
  • Psycho-educatie
  • Sparrings-partner
  • Advies
  • Steun
  • Professionaliteit
  • Luisterend oor
  • Positiviteit
meer over angst